Nhật Bản có hệ thống hỗ trợ sinh nở và nuôi con khá dày, phần lớn áp dụng cho cả cư dân nước ngoài. Nhưng có một điều chung với mọi chế độ ở Nhật: phải tự đăng ký mới được hưởng, không tự động có.
Khi mang thai
- Khai báo mang thai tại chính quyền địa phương — bước đầu tiên, làm càng sớm càng tốt
- Nhận sổ theo dõi sức khoẻ mẹ và bé — ghi toàn bộ quá trình từ thai kỳ tới khi trẻ lớn
- Nhận phiếu khám thai được hỗ trợ chi phí — số lần và mức hỗ trợ tuỳ địa phương
- Nhiều nơi có lớp hướng dẫn cho cha mẹ tương lai, một số có hỗ trợ ngoại ngữ
Sổ theo dõi sức khoẻ là giấy tờ quan trọng cần giữ lâu dài, dùng cho tiêm chủng, khám định kỳ và cả khi nhập học. Một số địa phương có bản song ngữ — nên hỏi.
Chi phí sinh và hỗ trợ
- Sinh nở thông thường không thuộc diện bảo hiểm y tế chi trả vì không được coi là bệnh
- Bù lại có khoản trợ cấp một lần khi sinh từ quỹ bảo hiểm
- Nhiều cơ sở có cơ chế chi trả trực tiếp — quỹ trả thẳng cho bệnh viện, gia đình chỉ bù phần chênh
- Sinh mổ và các can thiệp y tế thuộc diện bảo hiểm chi trả
- Người đi làm có chế độ nghỉ và trợ cấp thai sản theo quy định
Nên hỏi rõ cơ sở y tế về cơ chế chi trả trực tiếp trước ngày sinh, vì việc này quyết định gia đình phải chuẩn bị trước bao nhiêu tiền mặt.
Sau khi sinh: các thủ tục
- Khai sinh tại chính quyền địa phương trong thời hạn quy định
- Đăng ký khai sinh với cơ quan đại diện Việt Nam để trẻ có giấy tờ Việt Nam
- Xin tư cách lưu trú cho trẻ trong thời hạn quy định — đây là bước hay bị bỏ sót
- Đăng ký bảo hiểm y tế cho trẻ
- Đăng ký trợ cấp nuôi con và các chế độ hỗ trợ y tế cho trẻ nhỏ
🔴 Bước xin tư cách lưu trú cho trẻ có thời hạn khá ngắn kể từ ngày sinh, và bỏ lỡ gây rắc rối thật. Nên hỏi trước danh sách việc phải làm ngay khi còn mang thai.
Quốc tịch của trẻ
- Nhật Bản áp dụng nguyên tắc huyết thống — trẻ sinh tại Nhật có cả cha lẫn mẹ là người nước ngoài thì không mang quốc tịch Nhật
- Trẻ có cha hoặc mẹ là người Nhật thì có quốc tịch Nhật
- Trẻ mang hai quốc tịch phải chọn một khi tới độ tuổi quy định
- Con của cha mẹ Việt Nam có quốc tịch Việt Nam, cần đăng ký khai sinh tại cơ quan đại diện
Nhà trẻ và mẫu giáo
- Nhà trẻ — nhận trẻ nhỏ, dành cho gia đình mà cha mẹ đều đi làm; xét theo hoàn cảnh nên có thể phải chờ
- Mẫu giáo — thiên về giáo dục, thời gian trong ngày ngắn hơn
- Cơ sở kết hợp — mô hình gộp cả hai chức năng
- Chi phí tính theo thu nhập gia đình, và có chương trình miễn giảm theo độ tuổi
Ở các đô thị lớn, số chỗ ở nhà trẻ không đủ cho nhu cầu và danh sách chờ là chuyện có thật. Nên nộp đơn sớm, tìm hiểu từ khi còn mang thai, và hỏi chính quyền địa phương về thứ tự ưu tiên.
Hệ thống trường học
- Tiểu học và trung học cơ sở là giáo dục bắt buộc với trẻ Nhật; trẻ nước ngoài được nhận vào trường công miễn phí nếu gia đình muốn
- Trung học phổ thông phải thi vào, không còn là giáo dục bắt buộc
- Nhiều địa phương có lớp hỗ trợ tiếng Nhật cho trẻ nước ngoài
- Trường quốc tế có nhưng học phí cao và số lượng hạn chế
Với gia đình Việt, quyết định khó nhất thường là cho con học trường Nhật hay giữ tiếng Việt. Thực tế cho thấy trẻ hoà nhập rất nhanh nhưng cũng quên tiếng Việt nhanh nếu gia đình không chủ động duy trì. Nhiều cộng đồng có lớp tiếng Việt cuối tuần — đây là việc nên tính từ sớm chứ không phải khi con đã lớn.
Những hỗ trợ khác nên hỏi
- Trợ cấp nuôi con hằng tháng theo độ tuổi
- Hỗ trợ chi phí y tế cho trẻ — nhiều địa phương miễn hoặc giảm mạnh tới một độ tuổi
- Hỗ trợ cho gia đình đơn thân
- Trung tâm hỗ trợ nuôi dạy trẻ — nơi gặp gỡ, tư vấn, gửi trẻ tạm thời
Chế độ hỗ trợ, mức trợ cấp và điều kiện khác nhau rất nhiều theo địa phương và được điều chỉnh theo thời kỳ. Trước khi lập kế hoạch, hãy hỏi trực tiếp chính quyền địa phương nơi cư trú — nhiều nơi có quầy tư vấn dành cho cư dân nước ngoài.
Con sinh tại Nhật có quốc tịch Nhật không?
Không tự động. Nhật áp dụng nguyên tắc huyết thống, nên trẻ có cả cha lẫn mẹ là người nước ngoài thì không mang quốc tịch Nhật dù sinh tại Nhật.
Sinh con tại Nhật có được bảo hiểm chi trả không?
Sinh thường không thuộc diện bảo hiểm vì không được coi là bệnh, nhưng có khoản trợ cấp một lần khi sinh từ quỹ. Sinh mổ và các can thiệp y tế thì thuộc diện bảo hiểm chi trả.
Trẻ nước ngoài có được học trường công không?
Được, miễn phí ở bậc tiểu học và trung học cơ sở nếu gia đình muốn. Nhiều địa phương còn có lớp hỗ trợ tiếng Nhật riêng cho trẻ nước ngoài.
Làm sao giữ tiếng Việt cho con?
Cần chủ động từ sớm, vì trẻ hoà nhập nhanh nhưng cũng quên tiếng Việt nhanh. Nhiều cộng đồng người Việt có lớp tiếng Việt cuối tuần — nên tính từ khi con còn nhỏ.
