Sống chung với thiên tai tại Nhật: động đất, bão và chuẩn bị

Nhật Bản nằm trên vùng giao nhau của nhiều mảng kiến tạo, nên động đất là chuyện thường xuyên chứ không phải sự kiện hiếm. Người sống ở Nhật vài tháng gần như chắc chắn sẽ cảm nhận được vài lần rung lắc. Điều khiến Nhật khác các nước khác không phải là ít thiên tai mà là cả xã hội được tổ chức để ứng phó.

Các loại thiên tai thường gặp

• Động đất — xảy ra liên tục, phần lớn nhẹ và không gây thiệt hại
• Sóng thần — nguy cơ với vùng ven biển sau động đất mạnh ngoài khơi
• Bão — mùa bão vào cuối hè đầu thu, kèm mưa lớn và gió mạnh
• Mưa lớn và lũ — gây ngập và sạt lở, nhất là ở vùng đồi núi
• Tuyết dày — ở miền bắc và vùng núi vào mùa đông
• Núi lửa — ảnh hưởng cục bộ ở một số khu vực

Khi có động đất: việc phải làm ngay

• Bảo vệ đầu trước tiên — chui xuống gầm bàn chắc chắn hoặc dùng vật che đầu
• Không chạy ra ngoài ngay — vật rơi từ trên xuống là nguy hiểm lớn nhất
• Tránh xa cửa kính, tủ cao và đồ treo tường
• Tắt bếp nếu ở gần và an toàn, sau đó mới lo việc khác
• Sau khi rung lắc dừng — mở cửa để đề phòng khung cửa biến dạng kẹt lối thoát
• Đi dép hoặc giày vì sàn có thể đầy mảnh vỡ
• Nghe thông tin chính thức qua đài, ứng dụng hoặc loa phát thanh địa phương

🔴 Với người ở vùng ven biển: động đất mạnh kéo dài là tín hiệu phải di chuyển lên cao ngay, không chờ cảnh báo chính thức. Sóng thần có thể tới chỉ trong ít phút sau động đất gần bờ.

Hệ thống cảnh báo

• Cảnh báo động đất sớm gửi tới điện thoại di động trước khi rung lắc mạnh tới nơi — chỉ vài giây nhưng đủ để che đầu
• Loa phát thanh của chính quyền địa phương phát thông tin sơ tán
• Ứng dụng cảnh báo thiên tai, một số có giao diện đa ngôn ngữ
• Đài truyền hình ngắt chương trình để phát thông tin khẩn cấp

Việc nên làm ngay hôm nay nếu chưa làm: bật thông báo khẩn cấp trên điện thoại và cài một ứng dụng cảnh báo có tiếng Anh. Chức năng này thường bật sẵn nhưng nên kiểm lại.

Chuẩn bị trước ở nhà

• Cố định tủ và kệ cao vào tường — đồ đạc đổ là nguyên nhân thương tích phổ biến
• Không để vật nặng ở trên cao, nhất là phía trên giường ngủ
• Dán màng chống vỡ cho kính nếu có thể
• Để sẵn giày và đèn pin cạnh giường
• Trữ nước và thực phẩm đủ dùng vài ngày

Túi đồ khẩn cấp

• Nước uống và thực phẩm để lâu
• Đèn pin, pin dự phòng, sạc dự phòng cho điện thoại
• Bộ sơ cứu và thuốc cá nhân đang dùng
• Bản sao hộ chiếu, thẻ cư trú, thẻ bảo hiểm
• Một ít tiền mặt, gồm cả tiền lẻ
• Khăn, áo giữ nhiệt, găng tay dày
• Radio chạy pin

Mục bản sao giấy tờ đáng nhấn mạnh với người nước ngoài: mất giấy tờ tuỳ thân trong thiên tai gây rắc rối lớn, nên giữ bản sao ở túi khẩn cấp và bản chụp trên điện thoại lẫn trên mạng.

Biết trước nơi lánh nạn

• Mỗi khu dân cư có điểm lánh nạn được chỉ định, thường là trường học hoặc nhà văn hoá
• Chính quyền địa phương phát bản đồ nguy cơ cho từng loại thiên tai — nhiều nơi có bản đa ngôn ngữ
• Nên đi thử tới điểm lánh nạn một lần khi trời yên để biết đường
• Thống nhất trước với gia đình cách liên lạc khi mạng quá tải

Bản đồ nguy cơ là tài liệu rất đáng xem: nó cho biết khu mình ở có nguy cơ ngập, sạt lở hay sóng thần tới mức nào. Nên xem trước khi chọn nhà thuê, không phải sau khi đã dọn vào.

Khi có bão hoặc mưa lớn

• Theo dõi dự báo — bão thường được cảnh báo trước nhiều ngày
• Chuẩn bị trước khi bão tới — mua đồ dự trữ, thu dọn vật ngoài ban công
• Không ra ngoài khi đang bão, tàu xe thường ngừng chạy có kế hoạch
• Chú ý mức cảnh báo sơ tán do chính quyền địa phương công bố theo thang bậc

Điều đáng yên tâm: Nhật Bản có hệ thống ứng phó vào loại tốt nhất thế giới, công trình xây theo tiêu chuẩn chống động đất nghiêm ngặt, và việc diễn tập là hoạt động thường niên ở trường học lẫn nơi làm việc. Người chuẩn bị đúng thì mức rủi ro thực tế thấp hơn nhiều so với cảm giác lo lắng ban đầu.

Hướng dẫn ứng phó, điểm lánh nạn và bản đồ nguy cơ khác nhau theo từng địa phương. Ngay khi chuyển tới nơi ở mới, hãy hỏi chính quyền địa phương về tài liệu hướng dẫn, nhiều nơi có bản tiếng Việt hoặc tiếng Anh.