Làm thêm khi du học Nhật: giới hạn giờ và điều phải biết

Gần như mọi du học sinh Việt tại Nhật đều đi làm thêm, và việc này hợp pháp nếu làm đúng quy định. Nhưng đây cũng là chỗ nhiều người vi phạm mà không biết mình đang vi phạm, rồi mất tư cách lưu trú sau nhiều năm và nhiều tiền đầu tư.

Phải xin phép trước

Tư cách du học không tự động cho phép đi làm. Muốn làm thêm phải xin giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú. Có thể xin ngay tại sân bay khi nhập cảnh hoặc xin sau tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.

• Xin tại sân bay là cách nhanh và tiện nhất, nên chuẩn bị trước để không bỏ lỡ
• Không có giấy phép mà đi làm là vi phạm, kể cả khi làm rất ít giờ
• Giấy phép gắn với tư cách du học, nên khi đổi tư cách phải xin lại

Giới hạn số giờ

• Trong kỳ học — giới hạn số giờ mỗi tuần theo quy định, tính trên tổng tất cả nơi làm, không phải từng nơi riêng
• Trong kỳ nghỉ dài của trường — được làm nhiều giờ hơn theo mức quy định riêng
• Giới hạn tính theo tuần, không được dồn hoặc bù trừ giữa các tuần

🔴 Chỗ nhiều người vi phạm: làm hai, ba nơi cùng lúc, mỗi nơi tưởng trong giới hạn nhưng cộng lại thì vượt. Quy định tính tổng, và cơ quan quản lý đối chiếu được qua hồ sơ thuế và bảo hiểm.

Ngành nghề không được làm

Một số lĩnh vực bị cấm với du học sinh, chủ yếu là các ngành giải trí người lớn và dịch vụ liên quan. Làm trong nhóm này là vi phạm nghiêm trọng, kể cả khi công việc cụ thể chỉ là dọn dẹp hay phục vụ — yếu tố quyết định là loại hình cơ sở, không phải nội dung công việc.

Trước khi nhận việc ở một nơi không rõ ràng về loại hình, nên hỏi phòng hỗ trợ sinh viên của trường. Đây là câu hỏi bình thường và trường quen trả lời.

Hậu quả khi vượt giới hạn

• Không được gia hạn tư cách lưu trú — hậu quả phổ biến nhất và nặng nhất
• Bị hạn chế hoặc huỷ tư cách trong trường hợp nghiêm trọng
• Ảnh hưởng tới hồ sơ xin visa làm việc sau tốt nghiệp
• Ảnh hưởng tới hồ sơ vĩnh trú nhiều năm sau — lịch sử vi phạm được lưu

Cần thấy rõ tỷ lệ đánh đổi: khoản thu nhập kiếm thêm khi vượt giới hạn nhỏ hơn rất nhiều so với chi phí đã bỏ ra cho cả hành trình du học. Đây là canh bạc lỗ ngay từ đầu.

Tìm việc làm thêm ở đâu

• Bảng tin và phòng hỗ trợ của trường — nguồn an toàn nhất, đã được sàng lọc
• Các trang tuyển dụng việc làm thêm phổ biến tại Nhật
• Giới thiệu từ bạn học và đồng hương — nhanh nhưng cần kiểm lại điều kiện hợp đồng
• Trực tiếp tại cửa hàng — nhiều nơi dán thông báo tuyển tại chỗ

Khi nhận việc, nên yêu cầu hợp đồng lao động bằng văn bản ghi rõ mức lương theo giờ, số giờ và nội dung công việc. Làm việc không hợp đồng khiến người lao động không có chỗ dựa khi bị trả thiếu lương hoặc bị ép giờ.

Thuế và bảo hiểm với thu nhập làm thêm

• Thu nhập làm thêm phải khai thuế theo quy định, nơi làm thường khấu trừ sẵn
• Thu nhập vượt một ngưỡng nhất định có thể ảnh hưởng tới các chế độ miễn giảm đang hưởng
• Giữ đủ phiếu lương và giấy chứng nhận thu nhập — cần cho việc gia hạn lưu trú và nhiều thủ tục khác

Việc giữ giấy tờ đầy đủ ngay từ đầu tốn rất ít công nhưng giải quyết được nhiều rắc rối về sau, đặc biệt khi cần chứng minh mình luôn làm trong giới hạn cho phép.

Cân bằng giữa học và làm

• Chuyên cần luôn được ưu tiên — nghỉ học để đi làm là con đường ngắn nhất tới mất tư cách du học
• Chọn việc gần nơi ở hoặc gần trường để tiết kiệm thời gian đi lại
• Ưu tiên việc có dùng tiếng Nhật — vừa kiếm tiền vừa luyện tiếng, thay vì việc không phải nói gì
• Không để làm thêm thành nguồn thu chính trong kế hoạch tài chính

Quy định về giờ làm thêm, ngành nghề bị hạn chế và thủ tục xin giấy phép được điều chỉnh theo thời kỳ. Trước khi nhận việc, hãy đối chiếu với Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản hoặc phòng hỗ trợ sinh viên quốc tế của trường.

Những công việc du học sinh Việt hay làm

• Cửa hàng tiện lợi — ca linh hoạt, dùng tiếng Nhật nhiều, phù hợp để luyện giao tiếp
• Nhà hàng và quán ăn — công việc phổ biến nhất, từ phục vụ tới bếp
• Xưởng chế biến thực phẩm và kho hàng — ít phải nói, lương theo giờ ổn định, nhưng không giúp luyện tiếng
• Dọn dẹp khách sạn — ca sớm, phù hợp với lịch học buổi chiều
• Dạy tiếng Việt hoặc phiên dịch — ít chỗ nhưng trả cao hơn, hợp với người tiếng khá

Nếu có thể chọn, nên ưu tiên công việc buộc phải nói tiếng Nhật. Cùng một số giờ làm, việc có giao tiếp giúp trình độ tiến lên rõ rệt sau vài tháng, còn việc chỉ làm tay chân trong im lặng thì không đóng góp gì cho mục tiêu học tập.