Nhập quốc tịch Nhật Bản: điều kiện và điều phải cân nhắc kỹ

Nhật Bản không công nhận song tịch. Nhập quốc tịch Nhật đồng nghĩa với việc thôi quốc tịch Việt Nam. Đây là điều phải nói đầu tiên, vì nó biến một thủ tục hành chính thành một quyết định gần như không đảo ngược được.

Vì sao phần lớn người Việt chọn vĩnh trú thay vì nhập tịch

So sánh thẳng hai lựa chọn:

• Vĩnh trú — ở lại không giới hạn, làm việc tự do, giữ quốc tịch Việt Nam, giữ quyền với nhà đất và thừa kế ở Việt Nam
• Nhập tịch — thêm hộ chiếu Nhật, quyền bầu cử, một số vị trí công vụ; nhưng mất quốc tịch Việt Nam

Với phần lớn nhu cầu — sống, làm việc, nuôi con, mua nhà — vĩnh trú đã đủ. Nhập tịch chỉ thật sự đáng khi có nhu cầu cụ thể gắn với hộ chiếu Nhật hoặc quyền công dân.

Mất quốc tịch Việt Nam kéo theo gì

Đây là phần cần cân nhắc kỹ nhất, và nó không chỉ là chuyện giấy tờ:

• Quyền với nhà đất tại Việt Nam thay đổi — người nước ngoài chịu hạn chế khác với công dân
• Về Việt Nam phải xin thị thực hoặc giấy miễn thị thực cho người gốc Việt
• Thủ tục thừa kế phức tạp hơn, nhất là với bất động sản
• Quan hệ nhân thân với gia đình ở Việt Nam vẫn nguyên nhưng giấy tờ phải làm theo diện người nước ngoài

Nhiều gia đình chọn cách để một người nhập tịch còn người kia giữ quốc tịch Việt Nam, nhằm giữ lại phần quyền với tài sản trong nước. Đây là tính toán nên bàn trong nhà trước khi ai đó nộp hồ sơ.

Điều kiện nhập tịch

• Cư trú: thông thường từ 5 năm liên tục trở lên
• Tuổi: đủ tuổi thành niên theo luật Nhật, có năng lực hành vi
• Hạnh kiểm: không tiền án, chấp hành pháp luật, nộp thuế đầy đủ
• Tài chính: có khả năng tự nuôi sống bản thân và gia đình
• Từ bỏ quốc tịch cũ: điều kiện bắt buộc
• Tiếng Nhật: đủ để sinh hoạt và làm việc với cơ quan hành chính, thường tương đương trình độ tiểu học trở lên về đọc viết

Đáng chú ý: mốc cư trú cho nhập tịch (5 năm) ngắn hơn mốc thông thường cho vĩnh trú (10 năm). Điều này khiến một số người đủ điều kiện nhập tịch trước khi đủ điều kiện vĩnh trú — nhưng không có nghĩa là nên chọn nhập tịch vì lý do đó.

Quy trình và điều cần biết

• Nộp tại cơ quan tư pháp địa phương nơi cư trú
• Có phỏng vấn, và có thể có khảo sát thực tế nơi ở, nơi làm việc
• Thời gian xử lý thường kéo dài khoảng một năm hoặc hơn
• Hồ sơ đòi hỏi nhiều giấy tờ từ Việt Nam, cần dịch thuật và hợp pháp hoá lãnh sự

Phần giấy tờ từ Việt Nam thường là phần mất thời gian nhất: giấy khai sinh, giấy tờ hộ tịch của cha mẹ, xác nhận tình trạng hôn nhân. Nên bắt đầu thu thập sớm.

Con cái và quốc tịch

Trẻ sinh ra tại Nhật có cha hoặc mẹ là công dân Nhật thì mang quốc tịch Nhật. Trẻ có cả cha lẫn mẹ là người nước ngoài thì không tự động có quốc tịch Nhật dù sinh tại Nhật — Nhật Bản áp dụng nguyên tắc huyết thống chứ không phải nơi sinh.

Với trẻ mang hai quốc tịch do sinh ra, luật Nhật yêu cầu chọn một quốc tịch khi đến một độ tuổi nhất định. Đây là việc gia đình nên biết sớm để chuẩn bị, thay vì để tới lúc phải quyết gấp.

Nên quyết thế nào

Ba câu hỏi đặt theo thứ tự:

• Nhu cầu thật của mình là gì — nếu chỉ là sống và làm việc lâu dài thì vĩnh trú đủ;
• Còn tài sản hoặc kế hoạch gì ở Việt Nam không — nếu có, cân nhắc rất kỹ phần quyền sẽ thay đổi;
• Cả gia đình cùng nhập tịch hay chỉ một người — quyết định này nên bàn chung, không nên quyết riêng lẻ.

Quy định quốc tịch của cả hai nước đều có thể thay đổi và có nhiều tình huống cá biệt. Trước khi quyết định, hãy tham vấn cơ quan tư pháp Nhật Bản nơi cư trú, cơ quan đại diện Việt Nam tại Nhật Bản và luật sư có chuyên môn về quốc tịch.

Cân nhắc trước khi quyết

Nhập quốc tịch là quyết định khó đảo ngược và ảnh hưởng tới cả gia đình, nên đáng dành thời gian cân nhắc thay vì làm theo trào lưu. Những điểm nên nghĩ kỹ:

• Quyền tài sản và thừa kế tại Việt Nam thay đổi khi không còn quốc tịch Việt Nam — nên hỏi rõ trước, nhất là với gia đình có nhà đất
• Việc về thăm quê sau đó theo chế độ người nước ngoài, có thủ tục riêng
• Con cái — quốc tịch của con phụ thuộc vào thời điểm và tình trạng của cha mẹ, cần hỏi cụ thể từng trường hợp
• Vĩnh trú đã đủ dùng chưa — với phần lớn nhu cầu sinh sống, làm việc, vay mua nhà thì vĩnh trú đã đáp ứng được

Không có câu trả lời chung cho mọi người. Người gắn bó lâu dài, con sinh ra và lớn lên tại Nhật, không còn ràng buộc tài sản ở Việt Nam thì lựa chọn khác hẳn người vẫn giữ nhà đất và dự định về hưu ở quê.