Nhật Bản có gần 30 tư cách lưu trú, nhưng người Việt thực tế chỉ đi qua khoảng sáu diện. Chọn đúng diện ở bước đầu quan trọng hơn mọi việc làm sau đó, vì có diện dẫn tới vĩnh trú và có diện thì không.
Nhóm học tập
Visa du học cấp cho người theo học trường tiếng, trường chuyên môn, cao đẳng hoặc đại học tại Nhật.
- Thời hạn: theo khoá học, gia hạn theo tiến độ học tập
- Làm thêm: được phép nhưng giới hạn số giờ mỗi tuần, phải xin giấy phép hoạt động ngoài tư cách
- Lên vĩnh trú: không trực tiếp, nhưng thời gian du học được tính một phần khi xét sau này nếu chuyển sang diện làm việc
Điểm mạnh của diện này là khả năng chuyển đổi: tốt nghiệp xong có thể xin chuyển sang visa kỹ sư hoặc nghiệp vụ nếu tìm được công việc đúng chuyên ngành.
Nhóm lao động phổ thông và tay nghề
Thực tập sinh kỹ năng — diện nhiều người Việt đi nhất trong hơn một thập niên qua.
- Thời hạn có giới hạn, chia thành các giai đoạn
- Gắn với một đơn vị tiếp nhận cụ thể, chuyển việc bị hạn chế
- 🔴 Không dẫn thẳng tới vĩnh trú — đây là điều phải biết trước khi đi
Kỹ năng đặc định — diện mở sau này, thoáng hơn đáng kể:
- Áp dụng cho nhiều ngành đang thiếu người: điều dưỡng, xây dựng, chế tạo, nông nghiệp, nhà hàng khách sạn…
- Yêu cầu vượt kỳ thi tay nghề và kỳ thi tiếng Nhật
- Được chuyển việc trong cùng ngành
- Có bậc cao hơn cho phép gia hạn không giới hạn số lần và bảo lãnh gia đình — bậc này mới là bậc dẫn tới vĩnh trú
Khác biệt giữa hai bậc của Kỹ năng đặc định là chỗ quyết định cả lộ trình, nhưng lại hay bị nói gộp khi tư vấn.
Nhóm chuyên môn
Visa kỹ sư, tri thức nhân văn, nghiệp vụ quốc tế — dành cho người tốt nghiệp đại học làm công việc đúng chuyên môn.
- Điều kiện: bằng đại học hoặc kinh nghiệm tương đương, công việc phù hợp ngành học
- Thời hạn: thường 1, 3 hoặc 5 năm, gia hạn được nhiều lần
- Bảo lãnh gia đình: được
- Lên vĩnh trú: được, đây là một trong những đường phổ biến nhất
Diện tay nghề cao tính điểm là phiên bản ưu tiên của nhóm này. Đạt 70 điểm có thể xin vĩnh trú sau 3 năm, đạt 80 điểm sau 1 năm — nhanh hơn rất nhiều so với mốc thông thường.
Nhóm kinh doanh và gia đình
- Kinh doanh – Quản lý — cho người lập và điều hành doanh nghiệp tại Nhật; lên vĩnh trú được
- Gia đình lưu trú — cho vợ/chồng và con của người đang giữ tư cách lưu trú hợp lệ; được làm thêm có giới hạn giờ
- Vợ/chồng của công dân Nhật — điều kiện xét vĩnh trú nhẹ hơn các diện khác
Bảng so sánh nhanh
- Muốn ở lại lâu dài: nhắm nhóm chuyên môn, Kỹ năng đặc định bậc cao, hoặc Kinh doanh – Quản lý
- Muốn đi nhanh, tích luỹ tiền: thực tập sinh hoặc Kỹ năng đặc định bậc đầu — nhưng phải biết đây là diện có hạn
- Có bằng đại học: gần như luôn nên nhắm nhóm chuyên môn thay vì nhóm lao động phổ thông
- Có vốn và kinh nghiệm quản lý: cân nhắc Kinh doanh – Quản lý
Lỗi tốn kém nhất là đi diện có hạn trong khi hồ sơ đủ điều kiện diện chuyên môn. Nhiều người có bằng đại học vẫn đi thực tập sinh vì thủ tục nhanh hơn, rồi vài năm sau mới biết diện đó không lên vĩnh trú được.
Điều kiện từng diện và danh mục ngành nghề được điều chỉnh khá thường xuyên. Trước khi chọn, hãy đối chiếu với Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản, cơ quan đại diện Việt Nam tại Nhật Bản hoặc đơn vị tư vấn có giấy phép hành nghề.
Chọn diện theo đích đến, không theo cái dễ đi nhất
Sai lầm phổ biến nhất là chọn diện theo tiêu chí đi được sớm và rẻ, rồi vài năm sau mới biết diện ấy không dẫn tới đâu. Cách chọn đúng là đi ngược: xác định trước điều mình muốn sau năm năm — ở lại lâu dài, đưa gia đình sang, hay chỉ tích luỹ rồi về — sau đó mới tìm diện dẫn tới đích đó.
Ba câu hỏi nên trả lời trước khi ký bất cứ hợp đồng nào: diện này có gia hạn không giới hạn số lần không, có bảo lãnh được gia đình không, và thời gian giữ diện này có được tính vào mốc chờ vĩnh trú không. Ba câu đó phân loại gần như toàn bộ các diện hiện có, và người tư vấn nghiêm túc sẽ trả lời thẳng.
Thực tập sinh có ở lại Nhật lâu dài được không?
Diện thực tập sinh kỹ năng có thời hạn giới hạn và không dẫn thẳng tới vĩnh trú. Muốn ở lại lâu dài thì phải chuyển sang diện khác, thường là Kỹ năng đặc định, và việc chuyển đổi có điều kiện riêng.
Hai bậc của Kỹ năng đặc định khác nhau ra sao?
Bậc đầu có giới hạn thời gian và không bảo lãnh gia đình. Bậc cao hơn cho phép gia hạn không giới hạn số lần, được bảo lãnh vợ con, và là bậc dẫn tới vĩnh trú. Khác biệt này quyết định cả lộ trình.
Có bằng đại học nên chọn diện nào?
Gần như luôn nên nhắm nhóm chuyên môn — visa kỹ sư, tri thức nhân văn, nghiệp vụ quốc tế — vì diện này gia hạn nhiều lần, bảo lãnh được gia đình và lên vĩnh trú được.
Đang ở diện này chuyển sang diện khác được không?
Được trong nhiều trường hợp, nhưng phải làm thủ tục thay đổi tư cách lưu trú và công việc mới phải phù hợp với diện định chuyển sang. Không phải cặp diện nào cũng chuyển được, nên cần kiểm trước khi tính.
