Sau trường tiếng, du học sinh đứng trước hai lựa chọn chính: đại học hoặc cao đẳng chuyên môn. Hai bậc học này không phải cao thấp hơn nhau mà phục vụ hai mục đích khác nhau, và chọn theo danh tiếng thay vì theo nghề định làm là sai lầm khiến nhiều người mất vài năm.
Khác nhau ở đâu
Đại học
- Chương trình cử nhân, thời gian học dài hơn
- Nặng lý thuyết và nền tảng, cho phép đổi hướng nghề sau này
- Yêu cầu đầu vào cao: trình độ tiếng cao, kỳ thi dành cho du học sinh, có nơi thêm thi riêng và phỏng vấn
- Bằng cử nhân mở rộng cửa với nhóm visa làm việc chuyên môn
Cao đẳng chuyên môn
- Đào tạo nghề cụ thể, thời gian ngắn hơn
- Nặng thực hành, gắn chặt với một nghề xác định
- Yêu cầu đầu vào nhẹ hơn về học thuật nhưng vẫn cần trình độ tiếng đủ để theo học
- Ra trường có kỹ năng dùng được ngay, nhiều trường có quan hệ tuyển dụng với doanh nghiệp
Điểm then chốt: ngành học phải khớp với công việc
🔴 Đây là điều quan trọng nhất và hay bị bỏ qua. Khi xin visa làm việc sau tốt nghiệp, cơ quan xét yêu cầu công việc phải liên quan tới ngành đã học. Học một ngành rồi xin việc ở lĩnh vực hoàn toàn khác thường không được chấp nhận.
Hệ quả thực tế: chọn ngành ở bậc này là chọn nghề, không phải chọn cho có bằng. Người học nên xem trước những vị trí công việc mà sinh viên ngành đó thường làm sau khi ra trường, thay vì chọn ngành theo cảm tính hoặc theo lời khuyên chung chung.
Yêu cầu đầu vào
- Trình độ tiếng Nhật — đại học đòi hỏi cao hơn, nhất là các ngành xã hội và kinh tế
- Kỳ thi dành cho du học sinh — nhiều trường dùng kết quả kỳ thi này làm căn cứ xét tuyển
- Bài thi riêng của trường và phỏng vấn — phổ biến ở đại học
- Hồ sơ học bạ và bài luận — nêu lý do chọn ngành, kế hoạch sau tốt nghiệp
- Chứng minh tài chính — vẫn cần cho việc gia hạn tư cách lưu trú
Bài luận nêu lý do chọn ngành có sức nặng hơn nhiều người tưởng. Một bài viết cho thấy người học hiểu rõ ngành và có kế hoạch cụ thể tạo khác biệt thật, nhất là ở các trường xét hồ sơ.
Chi phí và thời gian
- Đại học công lập thường có mức học phí dễ chịu hơn tư thục, nhưng cạnh tranh đầu vào cao hơn
- Đại học tư thục học phí cao hơn, chênh lệch mạnh giữa các ngành, ngành y và nha khoa cao nhất
- Cao đẳng chuyên môn thời gian ngắn nên tổng chi phí thường thấp hơn, nhưng học phí theo năm không hẳn rẻ
- Mọi bậc đều có phí nhập học một lần ngoài học phí
Cần tính tổng chi phí cả khoá chứ không chỉ một năm, và cộng thêm khoảng thời gian học tiếng trước đó. Người học đại học từ đầu thường mất tổng thời gian dài hơn đáng kể so với người đi cao đẳng chuyên môn.
Cơ hội sau tốt nghiệp
- Tốt nghiệp đại học tại Nhật — được cộng điểm trong bảng tính điểm của diện tay nghề cao, lợi thế rõ khi tính đường vĩnh trú
- Tốt nghiệp cao đẳng chuyên môn — xin được visa làm việc nếu công việc khớp ngành đã học
- Cả hai bậc đều có thể gia hạn lưu trú để tìm việc sau khi tốt nghiệp trong điều kiện nhất định
- Doanh nghiệp Nhật tuyển theo kỳ, nên việc tìm việc bắt đầu từ trước khi tốt nghiệp khá lâu
Điểm cuối là điều nhiều du học sinh nước ngoài không quen: hoạt động tìm việc tại Nhật bắt đầu rất sớm, thường từ năm áp chót, theo một quy trình có lịch trình rõ ràng. Bỏ lỡ kỳ tuyển đồng loạt khiến việc tìm việc khó hơn nhiều.
Nên chọn bậc nào
- Muốn làm nghề kỹ thuật cụ thể và đi làm sớm — cao đẳng chuyên môn
- Muốn giữ nhiều lựa chọn nghề nghiệp và tính chuyện ở lại lâu dài — đại học
- Đã có bằng đại học ở Việt Nam — nên xem sau đại học thay vì học lại cử nhân
- Chưa rõ muốn làm nghề gì — nên dành thời gian tìm hiểu trước, vì đổi ngành giữa chừng rất tốn kém
Điều kiện tuyển sinh, học phí và quy định về visa sau tốt nghiệp được điều chỉnh theo thời kỳ và khác nhau theo từng trường. Trước khi nộp hồ sơ, hãy đối chiếu với trang chính thức của trường và Tổ chức Hỗ trợ Sinh viên Nhật Bản.
Học bằng tiếng Anh tại Nhật
Nhiều trường có chương trình dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh, chủ yếu ở bậc sau đại học nhưng bậc cử nhân cũng có. Đây là lựa chọn ít người Việt để ý:
- Không cần nhiều năm học tiếng Nhật trước, tiết kiệm được cả thời gian lẫn chi phí
- Nhiều học bổng tập trung ở nhóm này
- Xét tuyển dựa trên chứng chỉ tiếng Anh, học bạ và bài luận
Đổi lại, người học vẫn nên học tiếng Nhật song song nếu tính chuyện ở lại làm việc, vì phần lớn doanh nghiệp Nhật vẫn làm việc bằng tiếng Nhật và trình độ tiếng ảnh hưởng trực tiếp tới cơ hội việc làm.
Học ngành này xin việc ngành khác được không?
Thường là không. Khi xin visa làm việc sau tốt nghiệp, cơ quan xét yêu cầu công việc phải liên quan tới ngành đã học. Vì vậy chọn ngành ở bậc này thực chất là chọn nghề.
Cao đẳng chuyên môn có kém đại học không?
Không phải cao thấp mà là khác mục đích. Cao đẳng chuyên môn đào tạo nghề cụ thể, thời gian ngắn, ra trường dùng được ngay; đại học nặng nền tảng và giữ được nhiều lựa chọn nghề nghiệp hơn.
Tốt nghiệp đại học tại Nhật có lợi gì thêm?
Được cộng điểm trong bảng tính điểm của diện tay nghề cao, là lợi thế rõ rệt khi tính đường rút ngắn thời gian chờ vĩnh trú sau này.
Khi nào nên bắt đầu tìm việc?
Rất sớm — doanh nghiệp Nhật tuyển theo kỳ với lịch trình rõ ràng, thường bắt đầu từ năm áp chót. Bỏ lỡ kỳ tuyển đồng loạt khiến việc tìm việc sau đó khó hơn nhiều.
