Lương, thuế và bảo hiểm khi làm việc tại Nhật Bản

Điều đầu tiên người mới đi làm tại Nhật cần hiểu: con số ghi trên hợp đồng không phải số thực nhận. Giữa hai con số đó là một loạt khoản khấu trừ bắt buộc, và nhiều người bị bất ngờ khi nhận phiếu lương đầu tiên.

Các khoản bị khấu trừ từ lương

• Thuế thu nhập — khấu trừ ngay tại nguồn theo bảng tính
• Thuế cư trú địa phương — tính trên thu nhập năm trước, nên năm đầu thường chưa có
• Bảo hiểm y tế — chia đôi giữa người lao động và nơi làm việc
• Bảo hiểm hưu trí — cũng chia đôi, đây là khoản lớn
• Bảo hiểm việc làm — hỗ trợ khi mất việc
• Bảo hiểm chăm sóc dài hạn — áp dụng từ một độ tuổi nhất định

Cộng lại, khoản thực nhận thấp hơn khá nhiều so với lương gộp ghi trên hợp đồng. Khi so sánh các lời mời làm việc, nên hỏi rõ con số nào là lương gộp và có những khoản phụ cấp nào đi kèm.

Thuế cư trú: cú sốc năm thứ hai

🔴 Đây là điều gây bất ngờ nhiều nhất với người nước ngoài. Thuế cư trú tính trên thu nhập của năm trước, nên:

• Năm đầu tới Nhật chưa có thu nhập năm trước nên chưa phải nộp
• Từ năm thứ hai, khoản này bắt đầu bị trừ vào lương hằng tháng
• Người quen với mức thực nhận của năm đầu sẽ thấy lương giảm đi mà công việc không đổi

Điều quan trọng hơn: người nghỉ việc hoặc về nước vẫn còn nghĩa vụ thuế cư trú của năm trước. Bỏ về mà chưa hoàn tất nghĩa vụ này ảnh hưởng tới hồ sơ nếu sau đó muốn quay lại Nhật.

Bảo hiểm y tế

• Bắt buộc với mọi người cư trú, không phải lựa chọn
• Người đi làm tham gia qua nơi làm việc; người khác tham gia theo địa phương
• Người tham gia chỉ trả một phần chi phí khám chữa bệnh, phần còn lại do quỹ chi trả
• Có cơ chế giới hạn mức chi trả tối đa trong tháng với chi phí y tế lớn

Cơ chế cuối rất đáng biết: khi phải điều trị tốn kém, số tiền người bệnh phải trả có trần theo tháng tuỳ mức thu nhập. Đây là lưới an toàn thực sự, và là lý do việc tham gia bảo hiểm đầy đủ không nên bị coi là gánh nặng.

Bảo hiểm hưu trí — khoản quan trọng nhất về dài hạn

• Bắt buộc tham gia với người trong độ tuổi lao động đang cư trú
• Lịch sử đóng đủ là điều kiện then chốt khi xin vĩnh trú
• Thiếu hoặc chậm đóng là lý do từ chối vĩnh trú phổ biến nhất
• Có hiệp định về an sinh xã hội giữa Nhật Bản và Việt Nam, giúp tránh việc phải đóng hai lần và cho phép cộng dồn thời gian tham gia

Người làm cho doanh nghiệp nhỏ nên tự kiểm tra sổ bảo hiểm định kỳ, vì có trường hợp chủ sử dụng không đóng đúng mà người lao động không biết, tới lúc nộp hồ sơ vĩnh trú mới phát hiện.

Quyết toán thuế cuối năm

• Nơi làm việc thường làm thủ tục quyết toán thay cho người lao động
• Cần khai các khoản được giảm trừ: người phụ thuộc, bảo hiểm tự nguyện, chi phí y tế lớn
• Người có nhiều nguồn thu nhập hoặc thu nhập ngoài lương phải tự khai thuế theo kỳ
• Khai đủ các khoản giảm trừ giúp giảm số thuế phải nộp — đây là quyền, không phải ưu ái

Khoản giảm trừ cho người phụ thuộc hay bị bỏ sót: người có gia đình ở Việt Nam đang được mình chu cấp có thể đủ điều kiện khai, với giấy tờ chứng minh phù hợp. Nên hỏi bộ phận nhân sự về điều này.

Khi về nước

• Có chế độ hoàn một phần tiền bảo hiểm hưu trí đã đóng cho người nước ngoài rời Nhật, với điều kiện và thời hạn nộp đơn nhất định
• Phải hoàn tất nghĩa vụ thuế cư trú trước khi đi
• Nên giữ lại toàn bộ giấy tờ về bảo hiểm và thuế — cần cho việc làm thủ tục sau khi đã về
• Nên chỉ định người đại diện tại Nhật nếu còn việc chưa xong

Việc hoàn tiền hưu trí có thời hạn và thủ tục riêng, nhiều người bỏ sót vì không biết. Hỏi rõ trước khi rời Nhật thay vì để sau mới tìm hiểu.

Mức thuế, tỷ lệ đóng bảo hiểm và các chế độ được điều chỉnh theo thời kỳ. Trước khi lập kế hoạch tài chính, hãy đối chiếu với cơ quan thuế địa phương, cơ quan bảo hiểm hưu trí Nhật Bản hoặc bộ phận nhân sự nơi làm việc.