Tốt nghiệp tại Nhật không tự động cho quyền ở lại. Tư cách du học hết hiệu lực khi việc học kết thúc, nên muốn ở lại làm việc thì phải chuyển sang một tư cách lưu trú khác. Đây là chặng quyết định của cả hành trình du học, và người chuẩn bị sớm có lợi thế rõ rệt.
Quy trình tìm việc tại Nhật
Doanh nghiệp Nhật tuyển sinh viên mới ra trường theo kỳ tuyển đồng loạt với lịch trình khá cố định, bắt đầu từ rất sớm — thường từ năm áp chót chứ không phải năm cuối. Các bước thường gặp:
- Tìm hiểu doanh nghiệp qua hội chợ việc làm, hội thảo giới thiệu của công ty
- Nộp hồ sơ ứng tuyển theo mẫu, kèm bài viết giới thiệu bản thân và lý do ứng tuyển
- Thi viết — kiểm tra năng lực chung, nhiều nơi có phần tiếng Nhật
- Nhiều vòng phỏng vấn, thường ba tới bốn vòng
- Nhận thư mời làm việc — cam kết tuyển dụng, thường trước khi tốt nghiệp khá lâu
🔴 Bỏ lỡ kỳ tuyển đồng loạt khiến việc tìm việc khó lên nhiều lần, vì phần lớn chỉ tiêu dành cho sinh viên mới ra trường đã được lấp. Đây là lý do phải bắt đầu sớm, kể cả khi cảm thấy còn thừa thời gian.
Chuyển từ tư cách du học sang tư cách làm việc
Sau khi có nơi nhận, phải làm thủ tục thay đổi tư cách lưu trú. Điều kiện cốt lõi:
- Công việc phải khớp với ngành đã học — điều kiện quan trọng nhất và cũng là lý do bị từ chối nhiều nhất
- Công việc thuộc nhóm chuyên môn, không phải lao động phổ thông
- Mức lương tương đương người Nhật làm cùng vị trí
- Doanh nghiệp tuyển dụng có hoạt động ổn định và hồ sơ đầy đủ
Điều kiện đầu tiên cần nói kỹ: người học ngành cơ khí xin việc lập trình, hoặc người học ngành du lịch xin việc kế toán, đều có nguy cơ bị từ chối. Nên kiểm tính khớp ngành ngay từ khi chọn nơi ứng tuyển, đừng để tới lúc đã nhận việc mới biết.
Nếu chưa tìm được việc khi tốt nghiệp
Có cơ chế cho phép ở lại thêm một thời gian để tiếp tục tìm việc, với điều kiện nhất định:
- Phải có giấy giới thiệu hoặc xác nhận từ trường đã tốt nghiệp
- Phải chứng minh đang thực sự tìm việc, không phải ở lại không mục đích
- Phải chứng minh khả năng tài chính trong thời gian đó
- Thời gian được gia hạn có giới hạn, không kéo dài vô hạn
Nên liên hệ phòng hỗ trợ việc làm của trường trước khi tốt nghiệp, vì thủ tục này cần giấy tờ từ trường và trường cũ khó hỗ trợ khi đã mất liên lạc.
Những lựa chọn khác sau tốt nghiệp
- Học lên bậc cao hơn — tiếp tục tư cách du học, đồng thời cộng thêm điều kiện cho lộ trình dài hạn
- Tự lập doanh nghiệp — chuyển sang visa Kinh doanh – Quản lý, đòi hỏi vốn và cơ sở kinh doanh thật
- Về Việt Nam làm cho doanh nghiệp Nhật — con đường hợp lý với người muốn dùng vốn tiếng và hiểu biết văn hoá mà không ở lại
- Quay lại sau — kinh nghiệm làm việc tại Việt Nam trong đúng ngành vẫn có giá trị khi xin lại sau này
Tính đường dài ngay từ lúc này
- Thời gian làm việc tại Nhật được tính vào mốc chờ vĩnh trú — bắt đầu sớm là có lợi
- Tốt nghiệp đại học tại Nhật cộng điểm trong bảng tính điểm của diện tay nghề cao
- Đóng bảo hiểm và nộp thuế đầy đủ ngay từ năm đầu đi làm — điều kiện then chốt cho vĩnh trú sau này
- Giữ trình độ tiếng và nâng lên — vừa có lợi cho công việc vừa cộng điểm
Người vừa tốt nghiệp thường chỉ nghĩ tới việc có được chỗ làm, nhưng những năm đầu đi làm đặt nền cho toàn bộ lộ trình dài hạn. Ba việc đơn giản — đóng đủ bảo hiểm, nộp thuế đúng, tích luỹ kinh nghiệm đúng ngành — quyết định rất nhiều điều nhiều năm sau đó.
Quy trình tuyển dụng, điều kiện đổi tư cách lưu trú và cơ chế gia hạn để tìm việc được điều chỉnh theo thời kỳ. Trước khi làm thủ tục, hãy đối chiếu với Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản và phòng hỗ trợ việc làm của trường.
Chuẩn bị cho vòng phỏng vấn
Phỏng vấn tại doanh nghiệp Nhật có một số điểm khác với thói quen ở Việt Nam, và người biết trước sẽ đỡ bỡ ngỡ:
- Câu hỏi về lý do chọn chính công ty này gần như luôn có — trả lời chung chung là điểm trừ nặng
- Câu hỏi về thất bại và cách vượt qua — người phỏng vấn muốn thấy cách suy nghĩ, không phải câu chuyện đẹp
- Cách ứng xử và lễ nghi được để ý: giờ giấc, trang phục, cách chào hỏi
- Kế hoạch dài hạn — doanh nghiệp muốn biết ứng viên định gắn bó hay chỉ dừng chân
Với ứng viên nước ngoài, câu hỏi hay gặp nhất là vì sao chọn làm việc tại Nhật và định ở lại bao lâu. Trả lời thành thật và cụ thể có sức thuyết phục hơn nhiều so với những câu ca ngợi chung chung.
Tốt nghiệp xong có được ở lại luôn không?
Không. Tư cách du học hết hiệu lực khi việc học kết thúc, nên phải chuyển sang tư cách lưu trú khác — thường là tư cách làm việc sau khi đã có nơi nhận.
Vì sao hồ sơ đổi visa hay bị từ chối?
Lý do nhiều nhất là công việc không khớp với ngành đã học. Nên kiểm tính khớp ngành ngay từ khi chọn nơi ứng tuyển, đừng đợi tới lúc đã nhận việc mới biết.
Chưa có việc khi tốt nghiệp thì sao?
Có cơ chế ở lại thêm một thời gian để tìm việc, nhưng cần giấy giới thiệu từ trường, chứng minh đang thực sự tìm việc và có khả năng tài chính. Nên liên hệ phòng hỗ trợ việc làm trước khi tốt nghiệp.
Khi nào nên bắt đầu tìm việc?
Từ năm áp chót. Doanh nghiệp Nhật tuyển sinh viên mới ra trường theo kỳ đồng loạt với lịch trình cố định, và bỏ lỡ kỳ đó khiến việc tìm việc khó hơn nhiều lần.
