Bài này dành cho người mới bắt đầu tìm hiểu Nhật Bản và chưa biết nên đọc gì trước. Nó gom lại những quyết định phải ra sớm, thứ tự làm việc, và các lỗi khiến nhiều người mất một tới hai năm oan uổng.
Bước đầu tiên: xác định mình thuộc nhóm nào
Mọi lộ trình đều bắt đầu từ chỗ này, và chọn sai nhóm là lỗi tốn kém nhất:
- Học sinh, sinh viên — hướng du học tiếng rồi lên chuyên môn, hoặc vào thẳng đại học nếu đủ điều kiện
- Người có tay nghề, chưa có bằng đại học — hướng Kỹ năng đặc định hoặc thực tập sinh kỹ năng
- Người tốt nghiệp đại học, có chuyên môn — hướng visa kỹ sư, tri thức nhân văn, nghiệp vụ quốc tế
- Người có vốn và kinh nghiệm kinh doanh — hướng visa Kinh doanh – Quản lý
- Người có thân nhân tại Nhật — hướng bảo lãnh, tuỳ tư cách lưu trú của người bảo lãnh
Điểm phải kiểm ngay: diện mình nhắm có dẫn tới định cư lâu dài không. Một số diện có giới hạn thời gian và không chuyển tiếp được sang vĩnh trú. Nếu mục tiêu là ở lại lâu dài thì phải biết điều này từ đầu, không phải sau ba năm.
Lộ trình chuẩn bị theo mốc
- 12–18 tháng trước: bắt đầu học tiếng nghiêm túc; xác định diện và ngành; tìm hiểu vùng định đến
- 9–12 tháng trước: chuẩn bị hồ sơ học vấn, kinh nghiệm, tài chính; dịch thuật công chứng giấy tờ
- 6–9 tháng trước: nộp hồ sơ qua trường hoặc đơn vị tiếp nhận; chờ tư cách lưu trú
- 3–6 tháng trước: xin visa; đặt vé; thu xếp chỗ ở ban đầu
- 1 tháng trước: hoàn tất tài chính dự phòng; chuẩn bị hành lý theo danh mục cho phép
Mốc quan trọng nhất là mốc đầu. Tiếng Nhật là thứ không rút ngắn được bằng tiền, và nó quyết định cả việc được nhận lẫn chất lượng sống sau khi sang.
Chi phí cần dự tính
Bốn nhóm, và cả bốn đều phải tính trước chứ không tính dần:
- Học tiếng tại Việt Nam — kéo dài 6–18 tháng tuỳ trình độ mục tiêu
- Chi phí hồ sơ — dịch thuật, công chứng, phí trường hoặc đơn vị phái cử, phí visa
- Chi phí ban đầu tại Nhật — vé máy bay, tiền nhà ban đầu (cọc, lễ, môi giới), đồ dùng sinh hoạt
- Dự phòng 3–6 tháng sinh hoạt — vì thu nhập những tháng đầu thường chưa ổn định
Khoản dự phòng là khoản hay bị cắt đầu tiên khi tính toán, và cũng là khoản gây khó nhất khi thiếu.
Năm lỗi khiến nhiều người mất thời gian
- Chọn diện theo lời quảng cáo thay vì theo hồ sơ thật của mình — dẫn tới trượt hoặc vào diện không lên được vĩnh trú
- Coi nhẹ tiếng Nhật — sang rồi mới học, và chững lại ở ngưỡng không thăng tiến được
- Không kiểm tra giấy phép của đơn vị tư vấn — đây là bước mất ít phút nhưng tránh được rủi ro lớn nhất
- Chỉ tính học phí mà quên chi phí ban đầu tại Nhật — hụt tiền trong ba tháng đầu
- Ký giấy tờ không đọc kỹ — nhất là hợp đồng với đơn vị phái cử và hợp đồng lao động
Cách kiểm tra một đơn vị tư vấn
Ba câu hỏi nên đặt, và câu trả lời phải bằng giấy tờ chứ không bằng lời:
- Đơn vị có giấy phép hoạt động trong lĩnh vực này không, số hiệu là gì
- Tổng chi phí trọn gói gồm những khoản nào, khoản nào hoàn lại được nếu hồ sơ không đạt
- Nếu trượt thì quy trình xử lý ra sao — và điều này có ghi trong hợp đồng không
Một đơn vị nghiêm túc trả lời cả ba câu bằng văn bản. Nếu câu trả lời chỉ là cam kết miệng hoặc né tránh, đó là dấu hiệu nên dừng lại.
Đọc tiếp gì sau bài này
- Muốn đi học — đọc mục Du học để nắm hệ thống trường, học phí và học bổng
- Muốn đi làm — đọc mục Kinh tế & Cơ hội để biết ngành nào đang thiếu người
- Muốn định cư lâu dài — đọc mục Di trú & Quốc tịch để hiểu lộ trình lên vĩnh trú
- Có vốn đầu tư — đọc mục Đầu tư & Định cư
- Chuẩn bị sang — đọc mục Cẩm nang & Đời sống về nhà ở, y tế và chi phí
Mọi điều kiện, mức phí và thời gian xử lý nêu trong loạt bài này đều có thể thay đổi. Trước khi nộp bất kỳ hồ sơ nào, hãy đối chiếu với cơ quan có thẩm quyền của Nhật Bản, cơ quan đại diện Việt Nam tại Nhật Bản hoặc luật sư, đơn vị tư vấn có giấy phép hành nghề.
Nên bắt đầu chuẩn bị trước bao lâu?
Khoảng 12–18 tháng nếu tính cả thời gian học tiếng. Tiếng Nhật là phần không rút ngắn được bằng tiền, nên nó quyết định mốc bắt đầu của cả lộ trình.
Diện nào cũng ở lại lâu dài được chứ?
Không. Một số diện có giới hạn thời gian và không chuyển tiếp sang vĩnh trú được. Nếu mục tiêu là định cư lâu dài thì phải kiểm điều này ngay từ khi chọn diện.
Làm sao biết một đơn vị tư vấn có đáng tin không?
Hỏi ba câu và yêu cầu trả lời bằng văn bản: có giấy phép không và số hiệu là gì, tổng chi phí gồm khoản nào và khoản nào hoàn lại được, nếu trượt thì xử lý ra sao. Né tránh hoặc chỉ cam kết miệng là dấu hiệu nên dừng.
Khoản dự phòng nên để bao nhiêu?
Nên có đủ cho 3–6 tháng sinh hoạt, vì thu nhập những tháng đầu thường chưa ổn định và chi phí ban đầu khi thuê nhà khá nặng. Đây là khoản hay bị cắt đầu tiên khi tính toán và cũng gây khó nhất khi thiếu.
