Nhật Bản không có chương trình đầu tư nhận quốc tịch, và cũng không có "golden visa" theo nghĩa mua bất động sản rồi được thẻ cư trú. Đây là điều cần nói rõ trước tiên, vì phần lớn kỳ vọng sai về Nhật Bản đều bắt đầu từ chỗ này.
Con đường thực tế cho người muốn định cư Nhật Bản bằng con đường đầu tư là lập và điều hành một doanh nghiệp thật tại Nhật, giữ visa Kinh doanh – Quản lý qua các kỳ gia hạn, rồi tích luỹ đủ thời gian cư trú để xin vĩnh trú.
Visa Kinh doanh – Quản lý: cửa chính cho nhà đầu tư
Đây là loại tư cách lưu trú dành cho người thành lập, đầu tư vào hoặc quản lý doanh nghiệp tại Nhật. Ba điều kiện cốt lõi:
- Vốn điều lệ — mức tham chiếu phổ biến là từ 5 triệu yên trở lên, hoặc thuê tối thiểu hai nhân viên toàn thời gian cư trú tại Nhật
- Văn phòng thực tế — phải có địa điểm kinh doanh độc lập tại Nhật; địa chỉ ảo hoặc chỗ ngồi chung thường không được chấp nhận
- Kế hoạch kinh doanh khả thi — trình bày rõ mô hình, thị trường, dòng tiền dự kiến và cơ sở của các con số
Điểm nhiều người đánh giá thấp: đây không phải khoản đầu tư thụ động. Cơ quan xét duyệt nhìn vào việc doanh nghiệp có hoạt động thật hay không qua từng kỳ gia hạn. Một công ty lập ra chỉ để giữ visa, không doanh thu, không nhân sự, rất dễ bị từ chối ở kỳ gia hạn thứ hai hoặc thứ ba.
Lộ trình từ visa tới vĩnh trú
Visa Kinh doanh – Quản lý thường được cấp lần đầu với thời hạn ngắn, sau đó kéo dài dần nếu doanh nghiệp vận hành ổn định. Các mốc chính:
- Năm đầu — thành lập công ty, đăng ký pháp nhân, thuê văn phòng, xin tư cách lưu trú; thường được cấp kỳ hạn ngắn
- Các kỳ gia hạn — chứng minh doanh nghiệp có doanh thu, có đóng thuế, có nộp bảo hiểm xã hội đầy đủ
- Đủ điều kiện xin vĩnh trú — thông thường sau khoảng 10 năm cư trú liên tục, trong đó có ít nhất 5 năm làm việc theo tư cách lưu trú hợp lệ
Với người theo diện tay nghề cao tính điểm, mốc này rút ngắn đáng kể: đạt 70 điểm có thể xin vĩnh trú sau 3 năm, đạt 80 điểm có thể sau 1 năm. Bảng điểm tính theo học vấn, kinh nghiệm, thu nhập, tuổi và trình độ tiếng Nhật. Đây là con đường nhanh nhất hiện có, và đáng cân nhắc kỹ nếu hồ sơ cá nhân phù hợp.
Bốn nhóm chi phí cần tính trước
- Vốn góp vào doanh nghiệp — khoản lớn nhất, và là khoản thật sự đưa vào kinh doanh chứ không phải khoản ký quỹ lấy lại được
- Chi phí vận hành năm đầu — thuê văn phòng, lương nhân viên, kế toán, bảo hiểm; cần dự phòng ít nhất 12 tháng
- Chi phí thủ tục — thành lập pháp nhân, công chứng điều lệ, dịch thuật, tư vấn pháp lý
- Chi phí sinh hoạt gia đình — nếu đi cùng vợ/chồng và con, phải tính cả học phí và bảo hiểm y tế
Sai lầm phổ biến nhất là chỉ tính vốn điều lệ mà không tính chi phí vận hành. Doanh nghiệp cạn tiền ở tháng thứ tám là tình huống dẫn tới trượt gia hạn nhiều hơn bất kỳ nguyên nhân nào khác.
Hồ sơ và những chỗ thường vướng
Bộ hồ sơ cơ bản gồm giấy đăng ký pháp nhân, điều lệ công ty, hợp đồng thuê văn phòng, kế hoạch kinh doanh, chứng minh nguồn vốn và hồ sơ nhân thân. Ba chỗ hay vướng nhất:
- Chứng minh nguồn gốc vốn — phải giải trình được tiền từ đâu ra, bằng chứng từ hợp pháp; đây là phần tốn thời gian nhất với hồ sơ từ Việt Nam
- Hợp đồng văn phòng — phải ký trước khi nộp hồ sơ, tức là phải trả tiền thuê trong lúc chưa chắc được cấp visa
- Kế hoạch kinh doanh thiếu cơ sở — con số đẹp mà không có căn cứ thị trường thường bị yêu cầu giải trình bổ sung, kéo dài thời gian xử lý
Đầu tư bất động sản: hiểu cho đúng
Người nước ngoài được phép mua bất động sản tại Nhật Bản, không giới hạn quốc tịch, và quyền sở hữu là vĩnh viễn. Nhưng cần tách bạch rõ:
- Mua nhà không cho quyền cư trú — đây là điểm khác biệt lớn nhất so với các chương trình golden visa châu Âu
- Bất động sản có thể là một phần của kế hoạch kinh doanh — ví dụ mô hình cho thuê, lưu trú ngắn hạn — nhưng khi ấy nó được xét như một doanh nghiệp, với đủ yêu cầu về vận hành
- Chi phí giữ tài sản không nhỏ — thuế tài sản cố định, phí quản lý, thuế thu nhập từ cho thuê
Ai phù hợp với con đường này
Dựa trên cấu trúc điều kiện ở trên, diện đầu tư Nhật Bản hợp với ba nhóm:
- Người đã có kinh nghiệm điều hành doanh nghiệp và muốn mở rộng hoạt động sang Nhật, có đối tác hoặc thị trường sẵn
- Người có chuyên môn được thị trường Nhật cần và muốn tự chủ thay vì làm thuê
- Gia đình tính đường dài cho con — vì visa này cho phép bảo lãnh vợ/chồng và con cái theo diện phụ thuộc
Ngược lại, nó không hợp với người tìm một khoản đầu tư thụ động để đổi lấy giấy tờ. Nhật Bản không thiết kế chính sách theo hướng đó, và mọi cố gắng đi vòng đều va vào khâu gia hạn.
Điều kiện, mức vốn tham chiếu và thời gian xử lý có thể thay đổi theo từng thời kỳ và từng cục quản lý địa phương. Trước khi quyết định, cần đối chiếu với Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản, cơ quan đại diện Việt Nam tại Nhật Bản, hoặc luật sư và đơn vị tư vấn có giấy phép hành nghề.
Mua nhà ở Nhật có được cấp thẻ cư trú không?
Không. Người nước ngoài được mua và sở hữu bất động sản tại Nhật vĩnh viễn, nhưng việc sở hữu không đi kèm quyền cư trú. Muốn ở lại phải có một tư cách lưu trú riêng, thường là visa Kinh doanh – Quản lý nếu đi theo hướng đầu tư.
Cần bao nhiêu vốn để xin visa Kinh doanh – Quản lý?
Mức tham chiếu phổ biến là từ 5 triệu yên vốn điều lệ, hoặc thuê tối thiểu hai nhân viên toàn thời gian cư trú tại Nhật. Nhưng vốn chỉ là một điều kiện; cơ quan xét duyệt còn nhìn vào văn phòng thực tế và tính khả thi của kế hoạch kinh doanh.
Bao lâu thì xin được vĩnh trú?
Thông thường khoảng 10 năm cư trú liên tục với ít nhất 5 năm theo tư cách lưu trú làm việc. Nếu đạt diện tay nghề cao tính điểm thì rút ngắn còn 3 năm với 70 điểm, hoặc 1 năm với 80 điểm.
Rủi ro lớn nhất của diện đầu tư Nhật Bản là gì?
Trượt ở kỳ gia hạn vì doanh nghiệp không hoạt động thật. Đây không phải khoản đầu tư thụ động — mỗi kỳ gia hạn đều xét doanh thu, thuế và bảo hiểm xã hội, nên công ty lập ra chỉ để giữ visa rất khó đi qua kỳ thứ hai hoặc thứ ba.
