Chi phí sống tại Nhật Bản: ngân sách cho người mới sang

Người mới sang Nhật thường chuẩn bị ngân sách theo chi phí sinh hoạt hằng tháng, rồi bị hụt vì khoản tốn nhất lại nằm ở những tuần đầu tiên — chi phí để dọn vào một căn nhà thuê. Hiểu đúng cơ cấu chi tiêu giúp tránh cảnh vừa sang đã cạn tiền.

Chi phí ban đầu khi thuê nhà

Thông lệ thuê nhà ở Nhật có nhiều khoản trả một lần mà người Việt không quen:

• Tiền đặt cọc — hoàn lại một phần khi trả nhà, sau khi trừ chi phí dọn dẹp, sửa chữa
• Tiền lễ — trả cho chủ nhà và không hoàn lại, đây là khoản gây bất ngờ nhất
• Phí môi giới cho công ty bất động sản
• Phí công ty bảo lãnh — gần như bắt buộc với người nước ngoài chưa có người bảo lãnh tại Nhật
• Bảo hiểm nhà ở theo kỳ hợp đồng
• Tiền thuê tháng đầu trả trước

Cộng lại, số tiền phải chuẩn bị để dọn vào nhà thường gấp nhiều lần tiền thuê một tháng. Chưa kể tiền mua đồ đạc cơ bản, vì nhà thuê ở Nhật phần lớn hoàn toàn trống — không giường, không tủ lạnh, không máy giặt, có khi không cả đèn trần.

Các nhóm chi tiêu hằng tháng

• Tiền thuê nhà — khoản lớn nhất, chênh lệch rất mạnh giữa trung tâm đô thị lớn và vùng ngoại ô hoặc tỉnh lẻ
• Điện, nước, gas — mùa đông và mùa hè cao hơn hẳn các mùa khác
• Ăn uống — nấu ăn tại nhà rẻ hơn nhiều so với ăn ngoài
• Đi lại — nhiều nơi làm việc hỗ trợ tiền tàu xe, nên hỏi rõ khi nhận việc
• Điện thoại và internet — hợp đồng dài hạn thường rẻ hơn nhưng có ràng buộc thời gian
• Bảo hiểm y tế và hưu trí — bắt buộc, không phải khoản tuỳ chọn

Những khoản bắt buộc hay bị bỏ sót

• Bảo hiểm hưu trí — phải đóng, và lịch sử đóng đủ là điều kiện then chốt khi xin vĩnh trú sau này
• Thuế cư trú địa phương — tính trên thu nhập năm trước, nên năm thứ hai ở Nhật thường phát sinh khoản này dù năm đầu không có
• Phí quản lý chung cư — trả kèm tiền thuê, nhiều hợp đồng ghi tách riêng
• Phí gia hạn hợp đồng thuê — theo thông lệ nhiều nơi, trả định kỳ khi ký tiếp

🔴 Khoản thuế cư trú năm thứ hai là cú sốc kinh điển: người mới sang quen với mức chi tiêu năm đầu, tới năm sau bỗng phải nộp thêm một khoản tính trên thu nhập cả năm trước đó. Nên để dành ngay từ năm đầu.

Cách tiết kiệm mà không khổ

• Chọn nhà xa ga một chút — chênh lệch tiền thuê thường đáng kể, đổi lại đi bộ thêm vài phút
• Mua đồ cũ cho lần dọn nhà đầu tiên — chợ đồ cũ và các nhóm chuyển nhượng rất phổ biến
• Nấu ăn và mua thực phẩm giảm giá cuối ngày tại siêu thị
• Đăng ký các chế độ hỗ trợ của chính quyền địa phương — trợ cấp nuôi con, miễn giảm phí theo thu nhập; nhiều khoản phải tự đi đăng ký mới có
• Hỏi rõ công ty về các khoản hỗ trợ — tiền tàu xe, trợ cấp nhà ở, trợ cấp gia đình

Lập ngân sách năm đầu

Cách tính an toàn gồm ba phần:

• Phần một — toàn bộ chi phí dọn vào nhà cộng tiền mua đồ đạc cơ bản
• Phần hai — chi phí sinh hoạt cho vài tháng đầu, tính cho trường hợp lương về chậm hoặc chưa có việc ngay
• Phần ba — khoản dự phòng cho thuế cư trú năm sau và các tình huống bất ngờ như ốm đau, vé máy bay về gấp

Người đi cùng gia đình nên nhân phần hai và ba theo số người, đặc biệt là chi phí nhà ở vì phải thuê căn rộng hơn. Tính đủ ba phần rồi mới quyết định thời điểm sang là cách tránh được phần lớn rắc rối tài chính trong năm đầu.

Mức chi phí thực tế chênh lệch rất lớn theo địa phương, và các khoản thuế, bảo hiểm được điều chỉnh theo thời kỳ. Trước khi lập kế hoạch, hãy hỏi chính quyền địa phương nơi định cư trú, nơi làm việc hoặc trường, và người đã sống tại chính khu vực đó.

Những việc hành chính phải làm ngay tuần đầu

Một số quyền lợi tính từ ngày đăng ký chứ không từ ngày nhập cảnh, nên chậm là mất phần. Danh sách nên làm ngay:

• Đăng ký cư trú tại chính quyền địa phương — việc gốc, phải làm trước mọi thủ tục khác
• Tham gia bảo hiểm y tế — theo nơi làm việc hoặc theo địa phương nếu tự đóng
• Đăng ký bảo hiểm hưu trí — bắt buộc, và là điều kiện then chốt cho vĩnh trú sau này
• Mở tài khoản ngân hàng — cần cho việc nhận lương và trả các hoá đơn định kỳ
• Đăng ký các chế độ hỗ trợ nếu có con nhỏ hoặc thuộc nhóm được miễn giảm

Chính quyền địa phương là nơi giải quyết gần hết các việc trên trong cùng một lần đi, nên chuẩn bị đủ giấy tờ trước khi tới giúp tiết kiệm nhiều buổi.